Prof. Aakanksha Naikwad

  व्यवसाय संघटनेची स्वरूपे :   ( १ ) एकल व्यापार ( २ ) भागीदारी   ( ३ ) संयुक्त स्कंध प्रमंडळ   ( ४ ) सहकारी संस्था प्रश्न : एकल व्यापार म्हणजे काय ? त्याची वैशिष्टय आणि गुण-दोष विशद करा.  एकल व्यापार : (Sole Trade) : एकल व्यापार किंवा व्यक्तिगत व्यापार हे व्यवसाय संघटनेचे प्रारंभिक स्वरूप होय , व्यवसायाचे एका विशिष्ट पद्धतीने संघटन करण्याची पद्धती इथूनच रूढ झाली . एकल व्यापार पद्धतीत व्यवसाय करण्यासाठी हवे असलेले भांडवल गोळा करणे , व्यवसायाचे संचालन करणे व व्यवसायातील जोखीम स्वीकारणे ही सर्व कार्ये एकच व्यक्ती करीत असते . अशा व्यक्तीला एकल व्यापारी (Sole Trade) असे म्हणतात व अशा व्यक्तीने सुरू केलेला व्यापार म्हणजे ' एकल व्यापार ' (Sole Trade) होय . व्यवसायाचे संघटन करण्यासाठी जेव्हा एकाच व्यक्तीचे प्रयत्न व परिश्रम कारणीभूत ठरतात, तेव्हा त्या पद्धतीला एकल व्यापार किंवा व्यक्तिगत व्यापार असे म्हणतात. ह्या व्यापारात होणाऱ्या नफा किंवा नुकसानीची जबाबदारी त्या एका व्यक्तीलाच स्वीकारावी लाग...

प्रश्न : त्रि-क्षेत्रीय सिद्धांत स्पष्ठ करा ?  उत्तर :  व्यावसायिक क्षेत्रात वस्तूंचे आणि सेवांचे उत्पादन करणाऱ्या नफ्याच्या उद्देश असणाऱ्या संस्था अंतर्भूत आहेत . ह्या संस्था उत्पादनाच्या संदर्भात असणाऱ्या चार उत्पादक घटकांच्या सेवा एकत्रित करीत असतात , ज्या उत्पादनाचे कार्य सुरळीतपणे चालू ठेवण्यासाठी देशी क्षेत्राकडून मिळविल्या जातात . व्यावसायिक क्षेत्र अस्तित्वात असणाऱ्याचा प्राथमिक मूलभूत उद्देश हा देशांतर्गत ग्राहक क्षेत्राच्या आवश्यकता आणि गरजा पूर्ण करण्यासाठी वस्तूंचे उत्पादन करणे हा आहे . सर्वसामान्यपणे अर्थव्यवस्थेत चार उच्चस्तरीय क्षेत्रांचा अंतर्भाव होत असतो , जे त्यानंतर लहान लहान क्षेत्रात विभागल्या जातात . अर्थव्यवस्थेमधील चार उच्चस्तरीय क्षेत्रांपेक्षा पहिले क्षेत्र हे प्राथमिक क्षेत्र (Primary Sector) म्हणून ओळखले जाते , ज्यात निस्सारण (Extraction) आणि पिकांची कापणी (harvesting) यासारख्या जमिनीपासून मिळणाच्या उत्पादनाचा समावेश केला जातो . ह्या क्षेत्रात शेती , खाणी आणि ...